آیا این شعرها در انتظار موعودند؟

🔹 در این سال‌ها شعرهای فراوانی در موضوع انتظار موعود سروده می‌شود. همچنین بسیاری از شعرهای دیگر از جمله شعرهای عاطفی و عاشقانه برای آن که راهی به مجامع و کنگره‌ها و رسانه‌ها بیابند، با این عنوان عرضه می‌شوند. جشنواره‌های متعدّدی با موضوع انتظار برگزار می‌شود و سفارش شعر در این موضوع نیز فراوان است.

🔹 اما هنگامی ‌که به شعرها و ترانه‌های پُرشماری که حاصل این شرایط است نگاه می‌کنیم، درمی‌یابیم که در میان این همه شور و هیجان و برنامه و سفارش و جشنواره، اصل موضوع، یعنی انتظار موعود و فرهنگ انتظار و ملازمات و ملاحظات آن چندان مورد توجّه نیست که در سروده‌ها بازتاب یابد. در این نوشته چند اشارۀ کوتاه خواهم داشت به برخی از کاستی‌های رایج در سروده‌هایی که با عنوان انتظار عرضه می‌شوند:

۱. انتظار موعود، تلخ و اندوه‌بار و خسته‌کننده نیست، بلکه همراه با امید و اشتیاق است. بنابراین در شعر، نمی‌توان انتظار را با یأس و اندوه و تلخی بیان کرد.

۲. طول مدّت غیبت، موکول به ارادۀ الهی است و در ظهور حضرت، هیچ تأخیری نشده است که شاعران بنویسند: « باز جمعه‌ای گذشت و تو تأخیر کرده‌ای آقا!»

۳. اگر منتظران، مشتاق ظهور و تعجیل در فرج هستند، این اشتیاق را به زبان دعا و با خدای متعال در میان می‌گذارند و نه به زبان تحکّم و طلبکاری و با لحن آمرانه و بدون ملاحظات و ادب سخن‌گفتن با امام معصوم(علیه‌السّلام).

۴. انتظار ظهور و شوق دیدار موعود قائم، با انتظار دیدار دلبری زیباروی یکی نیست که در برخی سروده‌ها، مرزی میان توصیفات جسمانی و ستایش فضائل امام معصوم نیست.

۵. خطاب کردن اولیای خدا ملاحظاتی دارد که نمی‌توان به بهانۀ صمیمیت لحن، از آن چشم پوشید. لحن سخن دوستانه و عاشقانه‌های کوچه‌بازاری برای سخن‌گفتن با اولیای الهی مناسب نیست.

۶. غیبت امام زمان(علیه‌السّلام) به معنای نبودن آن حضرت یا بی‌خبری ایشان از حال پیروانش نیست. شاعر اگر به جای اشتیاق فراوان به انبوه‌سازی شعر، دربارۀ انتظار و غیبت مطالعه و تأمّل کند، آن ‌گاه به جای بازی با مضامین و ترویج اندیشه‌های سست و سطحی، مروّج فرهنگ آسمانی انتظار خواهد بود.

۷. بخشی از این کاستی‌ها به تصمیم‌گیرندگان و سفارش‌دهندگان مربوط است که توجّه خود را بیش از هر چیز به آمار معطوف می‌کنند، چنان که در هر جشنواره‌ای نخستین سخن مسئولان دربارۀ فراوانی آثار دریافتی است. انگار کسی نگران کیفیت و ارجمندی محتوایی شعرها نیست.

۸. یک مانع بزرگ دیگر این است که برخی گمان‌ می‌کنند که تقدّس موضوع شعر (مثلاً شعر انتظار، شعر عاشورایی، شعر دفاع مقدّس و...) موجب مصونیت آن از نقد و بررسی است و بر این اساس در این موضوعات ارزشمند، به ارجمندی سخن و اندیشه، آن‌گونه که شایستۀ موضوع است توجّه نمی‌کنند.

برچسب‌
پدیدآورنده
منبع