پیرامون شعر آیینی

پیرامون شعر آیینی
نقد و نظر
رباعی از قالب‌هایی بود که به دست شاعران نسل انقلاب احیاء شد، با سخنانی تازه و رنگ و بویی خاص. اما رباعی‌های حسن حسینی موقعیتی خاص در شعر آن دوره دارد و تأملی ویژه می‌طلبد.
پیرامون شعر آیینی
پیرامون شعر آیینی
قصیده از دیرباز معیار و ملاک سخنوری بوده است و وسیلۀ سنجش مایۀ شاعری. هنوز بسیاری از استادان کهن‌گرای ما، قصیده را «مادرِ دیگر قالب‌های شعر فارسی» می‌دانند و کامل‌ترین قالب.
پیرامون شعر آیینی
نقد و نظر
اما یک نوع دیگر شعر آیینی هم در این تغییر ذوق و سلیقۀ عموم بی‌اثر نبود و آن شعری بود در قالبِ کهن ولی با لحن و بیان نسبتاً تازه و در عین حال دارای آن مایۀ صراحت و جذابیّت صوری که بر مخاطبان عام تأثیر بگذارد.
پیرامون شعر آیینی
درنگ ادبی
در یک جلسۀ ادبی شرکت کرده‌اید و شعری خوانده‌اید و حالا انتظار دارید که اعضای جلسه دربارۀ شعرتان بحث کنند. واکنش اولیۀ شنوندگان شعر چگونه است و چه ویژگی‌هایی دارد؟ آیا این واکنش‌ها موجب رشد خلاقیت و تبادل تجربه‌هاست یا به شعر و شاعر آسیب می‌زند؟
پیرامون شعر آیینی
درنگ ادبی
در این خشکسال اندیشه، شاعرانی که دوست دارند خودشان و شعرشان را اندیشمند بنمایانند، به چاره‌جویی بر می‌آیند و روشن است که در این زمانۀ شتابناک، کسی مجال تأمل و کشف ندارد و به عبارتی همگان در جستجوی راه‌های کوتاه و میان‌بُر هستند.
در آستان اهل‌بیت
درنگ ادبی
آن‌ها می‌دانند که شعر نوشتن برای نوجوانان چه ملاحظاتی دارد اما انگار گاهی خیال می‌کنند که چون کودکان و نوجوانان، با فنون شعری و مباحث نقد ادبی آشنا نیستند، می‌توان با سهل‌انگاری و شلختگی هم شعر نوشت.
پیرامون شعر آیینی
درنگ ادبی
از میان انبوه شعرهایی که به انگیزه‌های مختلف در مدح و منقبت و یا مرثیۀ ائمه اطهار سروده می‌شود، چند سطر را انتخاب کردم تا ضمن بازخوانی آن‌ها به چند نکته اشاره کنم. پیش از خواندن آن سطرها این را بگویم که از دستاوردهای درخشان شعر مذهبی در این سال‌ها غافل نیستم و نمونه‌های ارزشمندی از این‌گونه شعرها را در نوشته‌های بعدی، تحلیل خواهم کرد.
پیرامون شعر آیینی
درنگ ادبی
در مباحث ادبی، این کلمات را با کمی سهل‌گیری به‌جای هم به کار می‌برند. اما اگر بخواهیم معیاری برای بازشناختن موضوع شعر از مضمون آن و نیز تفاوت میان مضمون و محتوا داشته باشیم، می‌توانیم با تأمل در چند شعر و مقایسۀ عناصر سازندۀ آن‌ها به چند نکته اشاره کنیم.
پیرامون شعر آیینی
درنگ ادبی
چند سالی است که قالب رباعی با اقبال شاعران مواجه شده، به گونه‌ای که برخی شاعران مجموعه‌های مستقل رباعی منتشر می‌کنند و این برای دلدادگان به قالب‌های موزون شعر فارسی خوشایند است. امّا این گرمی بازار رباعی موجب شده است که انبوهی از رباعی‌های ساختگی و کم‌ارزش نیز برای بازارگرمی به میدان بیایند.
پیرامون شعر آیینی
درنگ ادبی
گاهی تبادر در تجربه‌های عینی اتفاق می‌افتد، مثلاً وقتی تنگ ماهی قرمز را می‌بینیم، حال و هوای عید و سفرۀ هفت‌سین در ذهنمان متبادر می‌شود. این حالت آشنا برای همگان، در شعر بسیار کاربرد دارد و شعرهای دل‌انگیزی بر اساس همین تبادر تجربی و آمیختگی میان حواس بیرونی و دریافت‌های ذهنی، شکل گرفته‌اند.
پیرامون شعر آیینی
درنگ ادبی
تصویرسازی در شعر، روش‌های مختلفی دارد که ترکیب‌سازی ساده‌ترین آن‌ها به نظر می‌رسد؛ یعنی پیوستن دو کلمه با یک کسره، مانند «کتاب عمر، پاییز جدایی»... اما این را نیز می‌دانیم که کنار هم نشستن کلمات، اگر بدون تناسب و یا بدون پشتوانۀ معنایی و تجربی باشد، خیال‌انگیزی و تصویرسازی نخواهد داشت.
پیرامون شعر آیینی
درنگ ادبی
شاعران برای تجسّم دریافت‌ها، کشف‌ها و ذهنیات خود، از روش تمثیل استفاده می‌کنند زیرا برخی از مفاهیم و تجربه‌های انسانی بدون تجسّم حسّی به دشواری قابل درک است. تمثیل، نوعی تشبیه است اما اغلب از تشبیه، مفصّل‌تر است. یعنی عناصر و کلمات متعددی در آن نقش دارند.
پیرامون شعر آیینی
درنگ ادبی
گاهی در نقد شعر، با این عبارت مواجه می‌شویم که فلان شعر، کشف شاعرانه ندارد. برخی از شاعران کم‌تجربه و مخاطبان عام شعر گمان می‌کنند که این اصطلاح برای سنگ‌اندازی در راه شاعران دیگر است. آنان گاهی برای منتقد توضیح می‌دهند که: «من در این شعر، منظورم این بوده که مثلاً ارزش عشق و وفاداری را نشان بدهم و از بی‌وفایی‌ها انتقاد کنم. آیا همین‌ها ارزش ندارد؟»
جهاد شعری
پیرامون شعر آیینی
کُميت که می‌آید دربارۀ علی‌ بن‌ الحسين (عليه‌السّلام) شعر می‌گوید، شعرش جهاد است؛ چرا؟ چون مضمونش درگیری با هشام بن عبدالملک است. همان روز خیلی‌ها بودند که برای رسول‌الله (صلّى‌الله‌عليه‌وآله) شعر می‌گفتند، اما هیچ‌گونه مبارزه‌ای محسوب نمی‌شد، درگیری محسوب نمی‌شد؛ لذاست که جهاد هم نبود.
امام حسن
نقد و نظر
حسین عباس‌پور از شاعران جوان آیینی است که اهتمام خاصی در سرایش شعر دربارۀ امام حسن مجتبی(ع) داشته و دارد. برخی او را شاعر دلبسته و منتسب به این حضرت می‌شناسند؛ گرچه عباس‌پور شعرهای دیگری در مدح و مرثیه سایر ائمه(ع) نیز سروده است.