پیرامون شعر آیینی

شعر انقلاب
نقد و نظر
شعر احمد عزیزی، به ویژه در اوایل و اواسط دهۀ هفتاد، برای بسیاری از شاعران جوان و نوپای، کارآمد و مشکل‌گشا بوده است. جوان‌هایی که در چنبرۀ سنتِ نهادینه‌شده در متون آموزشی مدارس و دانشگاه‌ها از شمع و پروانه و ساغر و پیمانه سخن می‌گفتند، به‌ناگاه با شعر او وارد فضایی دیگر می‌شدند.
زبان شعر
پیرامون شعر آیینی
در انتخاب زبان محاوره باید به این نکته توجه داشت که صرف به کارگیری کلمات با نُرم محاوره و کوچه بازاری، کافی نیست بلکه شعر باید از ضرب المثل‌ها و فرهنگ اصطلاحات مردمی و ادبیات بومی سرشار باشد. دیگر آنکه به کارگیری اصطلاحات عامیانه نباید با تغییر واژگانی توسط شاعر همراه باشد.
تعامل شاعر و مداح
پیرامون شعر آیینی
تعامل شاعر و مداح بسته به این که چگونه مدیریت شود، می‌تواند برکات یا خطرات فراوانی برای شعر هیأت داشته باشد. این تعامل در شعر امروز هیأت ردپای زیادی از خود به جا گذاشته است.
شعر هیأت
پیرامون شعر آیینی
از امتیازات شعر هیأت بهره‌گیری از ظرفیت‌های فراوان قالب‌های متفاوت شعری است. شاید در شعر رسمی ما بحرطویل قالب کارآمدی نباشد، اما در شعر هیأت ظرفیت حماسی خوبی دارد و شاعران نیز از این ظرفیت استفاده‌های خوبی کرده‌اند. یا قالب‌های بلند در دنیایی که عصر شعر کوتاه نامیده می‌شود همچنان تأثیرگذار و قابل استفاده هستند.
تعامل شاعر و مداح
پیرامون شعر آیینی
مداح و شاعر باید بدانند که شعر و قول فلان مداح سند تاریخی نیست و هر یک از این دو باید مطالعات تاریخی داشته باشند. بسیار پیش آمده که از مداحی پرسیده می‌شود فلان روضۀ تو چه سندی دارد و جواب می‌دهد سندش فلان شعر است و از شاعر می‌پرسند سند شعر تو چیست می‌گوید حرف فلان روضه‌خوان...
شعر تعلیمی
پیرامون شعر آیینی
رسالت‌مندی شاعر نسبت به موضوعات مورد نیاز جامعه و امر به معروف و نهی از منکر، متأسفانه در شعر امروز هیأت چندان مشهود نیست؛ حال آن‌که در میراث ادبی ما سابقۀ درخشانی دارد و اتفاقاً مناسب‌ترین جا برای ارائۀ اشعاری از این دست، می‌توانند هیآت مذهبی باشند.
مرثیه پردازی
پیرامون شعر آیینی
از رسالت‌های بزرگ شاعران ولایی، بیان مظلومیت‌ها و مصائب اهل‌بیت است. نگاهی به روایات فراوان دربارۀ لزوم اشک ریختن بر مصائب اهل‌بیت و پاداش سرودن در این زمینه، اهمیت این رسالت را به خوبی روشن می‌کند.
شعر هیأت
پیرامون شعر آیینی
بر فرض که قائل شدن مقام ربوبی برای اهل‌بیت غلوّ به شمار نیاید، باید پرسید که حتی اگر این حضرات در جایگاه خدا باشند، در نهایت خدا چه توقعی از بندگان خود غیر از اطاعت و عبادت و پرهیز از محرمات و انجام واجبات دارد؟
زبان شعر
پیرامون شعر آیینی
چنانچه شعر دهۀ هشتاد و نود را با شعر دهۀ پنجاه و شصت مقایسه کنیم، خواهیم دید که علی‌رغم اتفاقات خوب زبانی، فرمی و... در دهه‌های اخیر؛ از نظر دستورمندی و استحکام زبانی، شعر امروز ما نسبت به گذشتۀ نه چندان دور تنزل مشهودی داشته است.
شعر هیأت
پیرامون شعر آیینی
از میان گونه‌های شعر آیینی و ولایی آنچه در این سال‌ها تشخص بیشتری یافته، شعر هیأت است. شعر هیأت را می‌توان پرمخاطب‌ترین گونۀ شعر در کشور دانست که مخاطب آن در بعضی ایام سال به میلیون‌ها نفر دارد.
ابهام در شعر
درنگ ادبی
گاهی یک مه‌آلودگی دلپذیر هم در سروده‌ها می‌توان یافت که آدمی را برای پیش رفتن بیشتر در این مه و دیدن کامل شبحی که از لابه‌لای آن خود را نشان می‌دهد، ترغیب می‌کند. البته مسألۀ مهم این است که شبحی را بتوان دید و آن شبح چنان جذاب باشد که ما را به حرکت وادارد.
نوآوری در شعر
درنگ ادبی
ما نباید گمان بریم اگر یک چیزی خوب است، حتماً زیادش خوب‌تر خواهد بود. در بسیاری از امور ذوقی،‌ این حدّ وسط است که خوب است و نه کرانه‌ها. همان‌گونه که گوش انسان موج‌هایی با بسامدهایی خاص را تشخیص می‌دهد، ذهن او نیز در برابر میزان خاصی از نوآوری و خلّاقیت حساسیت خوبی نشان می‌دهد.
رباعی
درنگ ادبی
رباعی قالبی است با یک جاذبۀ صوری خاص و قابلیت‌های کاربردی ویژه که در دیگر قالب‌ها نمی‌توان یافت. رباعی تنها قالب جاافتادۀ شعر کوتاه در میان قالب‌های کهن ماست و به همین سبب برای بیان نکته‌های موجز ولی پر معنی قابلیت دارد.
اندیشه در شعر
درنگ ادبی
ما شاید بدین توجیه و یا بهانه که «کار شعر، پند و موعظه نیست» شعر را از بسیاری از وظایف آن سبک‌دوش کرده‌ایم، همچنان که گفته‌ایم «کار شعر، داستان‌سرایی نیست»، «کار شعر، خطابۀ سیاسی نیست»، «کار شعر، تبریک و تسلیت نیست». نتیجۀ مستقیم این شانه‌خالی کردن‌ها، فقیر شدن شعرهای ما از نظر محتوایی بوده است.
شعر آیینی
درنگ ادبی
در شعر آیینیِ بعضی از شاعران جوان، هم شخصیت‌ها تقریباً ثابت‌اند، هم وقایع و هم زاویۀ دید و نگرش شاعران نسبت به وقایع و اشخاص. این دوستان ما غالباً در یافتن طرح برای مسایلی که خود با آن‌ها زیسته‌اند،‌ توانایند و مشکل وقتی پدید می‌آید که از این زمانه دور می‌شوند.